Anh chị ký hợp đồng với một nhà thầu, trả tiền cho một nhà thầu. Nhưng người cầm máy khoan đục tường nhà anh chị, người kéo dây điện trên trần và người dựng bộ inox trong bếp thì chưa chắc đã là người của chính nhà thầu anh chị vừa ký. Rất có thể họ là thợ của ba đơn vị khác nhau, được nhà thầu chính thuê lại từng phần việc.
Chuyện này không có gì mờ ám. Theo chỗ tôi biết thì phần lớn nhà thầu đều làm vậy. Chỉ có điều nếu anh chị không biết nó vận hành như vậy, thì tới lúc một hạng mục hỏng, anh chị sẽ không biết mình đang phải đòi ai.
Nhà thầu nhận trọn gói thì có tự làm hết mọi hạng mục không?
Hầu như không. Và tôi nói luôn cả phần mình cho sòng phẳng.
Một công trình nhà hàng có bảy tám hạng mục, mà mỗi hạng mục đòi một loại máy và một loại tay nghề khác nhau. Bên tôi cũng vậy: có những phần việc bên tôi giao cho đơn vị chuyên làm bên ngoài, rồi bên tôi đứng ra chịu trách nhiệm với chủ đầu tư về phần việc đó.
Nhà thầu nào nói họ tự làm từ đầu tới cuối, không giao ra ngoài một phần nào, thì anh chị cứ hỏi thêm một câu cho rõ: những hạng mục nào tự làm, và tự làm ở xưởng nào. Người làm thật trả lời được ngay và kể tên được xưởng.
Điều đáng hỏi không phải là "anh có dùng thầu phụ không". Điều đáng hỏi là "anh giao ra những phần nào, và phần giao ra ấy ai chịu với tôi".
Thầu phụ làm hỏng thì ai chịu trách nhiệm với mình?
Nhà thầu chính. Đây là chỗ hiếm hoi luật đứng ra giữ hộ anh chị, và may là nó giữ đúng điều quan trọng nhất.
Nghị định 210/2026/NĐ-CP về hợp đồng xây dựng, ở Điều 19 khoản 1, ghi rằng nhà thầu chính phải chịu trách nhiệm trước chủ đầu tư về tiến độ, chất lượng, an toàn lao động và bảo vệ môi trường. Họ chịu cả phần sai sót của chính mình lẫn phần việc do nhà thầu phụ thực hiện.
Câu luật này không kèm điều kiện gì về nguồn vốn, nên nó áp cho cái nhà hàng anh chị bỏ tiền túi ra làm, y như áp cho một công trình nhà nước.
Nghĩa thực tế rất gọn: hạng mục nào hỏng thì anh chị đòi nhà thầu chính, không phải đi tìm đơn vị đã trực tiếp làm. Họ không được lấy lý do "chỗ đó bên em thuê người khác làm" để đẩy trách nhiệm đi.
Nhà thầu chính có phải hỏi mình trước khi thuê thầu phụ không?
Với một cái nhà hàng tư nhân thì không. Chỗ này nhiều người tưởng ngược, vì đọc phải mấy bài viết cho công trình nhà nước.
Cũng ở điều luật trên, có một câu nói rằng dùng một đơn vị không có trong danh sách thầu phụ đính kèm lúc ký hợp đồng thì phải được chủ đầu tư chấp thuận bằng văn bản. Nhưng câu đó mở đầu bằng đúng một cụm: "đối với các hợp đồng xây dựng thuộc dự án đầu tư công".
Tức là nó không nói cho anh chị. Anh chị bỏ tiền của mình ra làm nhà hàng thì nhà thầu chính không có nghĩa vụ pháp lý nào phải xin phép anh chị trước khi giao một phần việc cho đơn vị khác.
Muốn có quyền được hỏi trước thì phải tự ghi vào hợp đồng. Và đó là chuyện ghi được, chẳng có gì khó, chỉ là không ai ghi hộ anh chị.
Có luật nào cấm nhà thầu đem hết việc đi thuê lại không?
Trong nghị định đang có hiệu lực thì tôi không thấy. Và đây là chỗ tôi phải lật một điều đang trôi nổi trên mạng.
Anh chị tra sẽ gặp câu "nhà thầu chính không được giao lại toàn bộ công việc cho nhà thầu phụ". Câu ấy có thật, nhưng nó là chữ của nghị định đời trước, và nghị định đó đã hết hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Trong nghị định về hợp đồng xây dựng đang có hiệu lực, tôi không tìm thấy câu cấm nào như vậy.
Tôi nói "không thấy" chứ không nói "chắc chắn không có", vì đây là một khẳng định phủ định, mà loại khẳng định ấy thì nên rào. Nhưng dù thế nào thì cách xử với anh chị vẫn không đổi: nếu anh chị muốn chắc rằng nhà thầu chính phải tự tay làm những hạng mục làm nên diện mạo và công năng của nhà hàng, chứ không đem cả gói đi giao lại, hãy ghi thẳng điều đó vào hợp đồng, đừng trông vào một điều luật mà mình chưa tra tận nơi.
Đây cũng đúng cái khuôn tôi đã viết ở bài luật bắt gì, hợp đồng bắt gì: với công trình dùng vốn tư nhân, phần lớn thứ anh chị tưởng luật đang giữ hộ thì thật ra nó chỉ giữ cho công trình nhà nước.
Trả tiền thẳng cho thầu phụ có được không?
Được, nếu hợp đồng có thỏa thuận. Điều luật ở trên cho phép chủ đầu tư thanh toán trực tiếp cho nhà thầu phụ, trên cơ sở đề xuất của nhà thầu chính và những gì anh chị với nhà thầu chính đã thỏa thuận trong hợp đồng.
Cách trả thẳng như vậy ít người biết, mà nó lại đỡ được cho anh chị đúng cái tình huống khó chịu nhất: một đơn vị đã làm xong phần việc của họ nhưng chưa được trả tiền, nên họ không quay lại xử lý mấy chỗ còn vướng, trong khi anh chị thì đã thanh toán đủ cho nhà thầu chính rồi.
Tôi không khuyên anh chị mặc định trả thẳng cho từng đơn vị. Làm thế là tự biến mình thành người điều phối, và mất luôn cái lợi lớn nhất của việc giao một đầu mối. Chỉ là nên có sẵn một dòng cho phép làm vậy trong trường hợp cần, thay vì tới lúc cần mới đi thương lượng.
Vậy hợp đồng nên ghi những gì về thầu phụ?
Năm dòng, và cả năm đều là thứ nhà thầu tử tế không ngại ký.
| Cần ghi vào hợp đồng | Ghi rõ tới đâu | Bỏ trống thì mất gì |
|---|---|---|
| Những hạng mục nào được giao ra ngoài | Liệt kê theo tên hạng mục, kèm danh sách đơn vị dự kiến nếu có | Không biết ai đang làm gì trên công trình của mình |
| Đổi đơn vị ngoài danh sách thì báo trước không | Báo bằng gì, trước bao nhiêu ngày | Luật không bắt họ phải báo, nên họ đổi mà anh chị không hay |
| Hạng mục nào nhà thầu chính phải tự tay làm | Nói thẳng tên hạng mục | Cả gói bị giao lại, người anh chị ký cùng thành người gọi điện |
| Nhà thầu chính chịu trách nhiệm cả phần giao ra | Nhắc lại trong hợp đồng dù luật đã có | Có luật rồi vẫn nên ghi, vì lúc tranh cãi thì tờ hợp đồng ở gần tay hơn |
| Khi nào thì anh chị trả thẳng cho đơn vị bên ngoài | Trường hợp nào, thủ tục ra sao | Tới lúc cần thì không có căn cứ để làm |
Dòng nói nhà thầu chính chịu trách nhiệm cả phần giao ra thì nghe thừa, vì luật đã ghi rồi. Nhưng tôi vẫn khuyên ghi. Lúc hai bên còn vui vẻ thì không ai đi tra nghị định; lúc đã căng nhau thì bản hợp đồng là thứ hai bên cùng cầm, còn nghị định là thứ phải nhờ người đọc hộ.
Năm dòng ấy mang đi hỏi nhà thầu nào cũng được, kể cả hỏi bên tôi. Bên nào làm thật thì trả lời ngay được: hạng mục nào giao ra, giao cho đơn vị nào, và ai đứng kiểm phần việc đó.
- Hạng mục liên quan: Nhận trọn gói từ bản vẽ tới bàn giao
- Công trình đã làm: Long Wang — chuỗi chúng tôi làm nhiều cơ sở liền
Về người viết
Lưu Văn Sỹ, giám đốc New Sky, mười năm làm thiết kế và thi công nhà hàng. New Sky nhận trọn thiết kế - thi công nhà hàng, công trình đã bàn giao trải ba miền, và có xưởng riêng sản xuất nội thất, inox bếp và quảng cáo (biển hiệu, chữ nổi, hộp đèn, bảng chỉ dẫn).
Xem cả cụm Chọn nhà thầu — 14 bài
Anh chị đang cầm báo giá trong tay? Đặt một buổi, chúng tôi đọc cùng anh chị: bảng ấy còn thiếu khoản nào, và điều khoản nào nên hỏi lại trước khi ký.
Đặt buổi tư vấn