Nhà hàng ồn tới mức khách phải nói to: tiêu âm ở trần, vách hay sàn?

Tám giờ tối, phòng ăn kín bàn. Bàn sinh nhật ở góc phòng cười to. Bàn bên cạnh phải nói to hơn mới nghe được nhau, rồi bàn kế nữa cũng lên giọng theo. Chừng nửa tiếng sau, cả phòng nói gần như hét, dù mỗi người chỉ nói vừa đủ cho người ngồi đối diện nghe. Khách ra về thấy mệt mà khó gọi tên vì sao.

Vì sao nhiều nhà hàng ồn tới mức khách phải nói to?

Theo tôi thấy thì có hai lý do: nhạc mở không hợp, và bản thiết kế không tính chuyện giảm ồn. Đông khách chỉ làm hai lý do này lộ ra rõ hơn.

Lý do thứ nhất là nhạc. Rất nhiều bên không chú trọng âm thanh: chọn loại nhạc không hợp với mô hình, rồi mở quá to. Lúc chưa có khách thì mở to một chút cho có không khí cũng được, nhưng khách vào đông rồi mà nhân viên quên vặn nhỏ, thế là nhạc chồng lên tiếng người.

Lý do thứ hai nằm trong bản thiết kế. Nhiều bản thiết kế không có phương án nào để giảm âm, giảm ồn. Vật liệu mềm gần như không dùng, vách ngăn mềm giữa các khu cũng không.

Nhạc thì vặn nhỏ được trong một phút. Lý do thứ hai thì đã nằm trên trần, trên tường.

Tiếng ồn trong nhà hàng đến từ đâu, và vì sao chữa ở bề mặt phòng ăn?

Tách nhỏ ra thì tiếng ồn trong phòng ăn đến từ bốn nguồn: tiếng người, tiếng bát đĩa và khu rửa, tiếng bếp và quạt hút, và nhạc. Nhạc là lý do thứ nhất ở trên, vặn được ngay. Ba nguồn kia đi liền với việc bán hàng nên không tắt được. Thứ còn chỉnh được là tiếng dội lại từ trần, vách, sàn và mặt bàn.

Tiếng người là nguồn lớn nhất, và nó tự nhân lên. Độ to của tiếng đo bằng dB. Theo một mô hình âm học cho phòng ăn ở nước ngoài, tiếng ồn nền tăng 6dB thì người ta tự nói to thêm khoảng 3dB, để người ngồi đối diện còn nghe được. Phòng dội nhiều thì ồn nền cao, người nói to hơn, ồn nền lại cao thêm. Cảnh bàn sinh nhật ở đầu bài chính là vòng tự khuếch đại này, và vòng này cũng chạy ngược được: phòng hút bớt tiếng thì khách tự hạ giọng mà không ai phải nhắc.

Bề mặt nào hút tiếng, bề mặt nào dội lại, người làm âm học đo bằng hệ số hút âm: 0 là dội lại hết, 1 là hút hết. Bảng dưới lấy theo một bảng tra kỹ thuật của nước ngoài, không tách theo âm cao hay âm trầm:

Đọc bảng thì thấy ngay: trần thạch cao phẳng, tường trát sơn, sàn bê tông, sàn đá mài, kính, tức gần như mọi bề mặt của một nhà hàng sạch sẽ, dễ lau chùi, đều dội lại trên 90% tiếng chạm vào.

Tiêu âm và cách âm khác nhau như thế nào?

Tiêu âm và cách âm chữa hai thứ tiếng khác nhau, bằng hai loại vật liệu ngược nhau. Tiêu âm, trong nghề còn gọi là hút âm, lo tiếng trong chính phòng ăn; cách âm lo tiếng lọt sang chỗ khác.

Gọi lẫn hai chữ là dễ mua nhầm vật liệu.

Nhà hàng nào cũng phải lo cả hai: khách trong phòng nghe được nhau, và nhà bên không phải chịu tiếng của nhà hàng. Phần vật liệu ngay dưới đây và phần giảm ồn cho nhà hàng đã mở là chuyện tiêu âm; phần quy chuẩn là chuyện cách âm.

Vật liệu tiêu âm nào vừa làm nhà hàng đỡ ồn vừa đẹp?

Vật liệu tiêu âm bây giờ làm luôn được việc trang trí, nên nhà hàng có được cả đỡ ồn lẫn đẹp; chọn loại nào là chọn theo phong cách của nhà hàng. Mấy loại dưới đây đều hút tiếng:

• Lam gỗ xẻ rãnh: mặt gỗ ấm, có nhịp sọc dọc hay ngang; sau lớp lam là bông khoáng lo phần hút tiếng. Hợp nhà hàng gỗ, kiểu Nhật, kiểu Bắc Âu.
• Tấm nỉ ép: nhiều màu, cắt được thành hình, ốp được lên vách hay treo thành tấm thả dưới trần. Nỉ lọc tốt tiếng cao, như tiếng bát đĩa va nhau, tiếng cười.
• Tấm len gỗ: sợi gỗ ép với xi măng, mặt thô, có vân. Đứng cạnh tường bê tông, trần để hở thì rất hợp, nên hay gặp ở nhà hàng phong cách công nghiệp.
• Vữa tiêu âm: trông như một cái trần trát phẳng, liền mặt, không lộ mạch nối. Hợp nhà hàng muốn trần sạch, sang mà vẫn cần hút tiếng.
• Vải căng, vải treo trên trần: vừa làm màu, vừa làm mềm ánh sáng, vừa ăn bớt tiếng dội.

Có nhà hàng ở Bắc Âu phủ kín trần phòng ăn bằng những tấm tiêu âm bọc vải nhiều màu dệt riêng cho công trình, và cái trần tiêu âm thành điểm nhấn thẩm mỹ của cả căn phòng.

Lối thiết kế đang được chuộng mấy năm nay thì lại đi ngược: trần để hở sơn đen, tường bê tông, nhiều kính, mặt bàn đá. Trông gọn, hiện đại, và cũng là kiểu phòng dội tiếng mạnh nhất. Tôi không khuyên bỏ trần hở; nhiều nhà hàng bên tôi làm cũng để trần hở sơn đen ở khu khách. Giữ trần hở thì bù tiếng ở chỗ khác: ghế băng bọc đệm, rèm dày, tấm treo dưới trần, vách có gờ nổi để tiếng tản đi.

Một điều nữa: không phải nhà hàng nào cũng cần yên. Nhà hàng lẩu nướng đông khách, xoay bàn nhanh thì một chút ồn làm phòng có không khí. Nhà hàng tiếp khách, khách ngồi lâu thì cần nghe rõ người ngồi đối diện. Ồn tới đâu là một quyết định thiết kế, như chọn màu hay chọn đèn, và phải hợp với mô hình nhà hàng, giống như chọn nhạc. Kê bàn dày hay thưa cũng đổi mức ồn của phòng, vì thêm bàn là thêm người nói trên cùng diện tích; chuyện kê bàn tôi viết ở bài khoảng cách giữa các bàn trong nhà hàng.

Người làm âm học đo độ vang của một phòng bằng thời gian vang: tiếng tắt dần mất bao lâu. Một nghiên cứu đo 12 nhà hàng ở Berlin, công bố năm 2021, dẫn lại mốc 0,5 tới 0,7 giây là khoảng khách thấy dễ chịu trong phòng ăn. Số này của nước ngoài, nhưng anh chị dùng được làm mốc để hỏi bên thiết kế phòng ăn sắp làm vang bao lâu.

Quy chuẩn tiếng ồn 2025 ràng buộc nhà hàng tới đâu?

Quy chuẩn chỉ ràng buộc nhà hàng ở một chỗ: mức ồn đo được ở nhà bên, không phải mức ồn trong phòng ăn.

Việt Nam có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tiếng ồn, số hiệu QCVN 26:2025/BNNMT, ban hành kèm Thông tư 01/2025/TT-BNNMT, có hiệu lực từ 14/11/2025, thay cho bản cũ QCVN 26:2010/BTNMT. Quy chuẩn không đánh giá tiếng ồn bên trong nhà hàng do chính nhà hàng gây ra. Quy chuẩn đo ở khu vực bị ảnh hưởng, tức chỗ đứng cạnh nhà hàng, nên mức ồn tối đa anh chị phải giữ tùy vào nhà bên là gì, và nhà hàng có chung tòa nhà với nhà bên hay không.

Quy chuẩn chia cơ sở làm hai nhóm theo thiết bị. Nhóm thứ nhất có thiết bị phát ồn nằm trong danh mục kèm theo quy chuẩn, như quạt thông gió hay máy nén khí từ 7,5kW một chiếc trở lên, bơm từ 15kW trở lên; danh mục còn tính cả tổng công suất các thiết bị nhỏ hơn. Nhóm này theo một bảng riêng, và chỉ nhóm này được nới ngưỡng khi tiếng ồn phát trong thời gian ngắn. Nhóm thứ hai là nhà hàng không có thiết bị nào thuộc danh mục, và theo bảng chung dưới đây, đo ở nhà bên, đơn vị dBA, tức mức ồn đo bằng máy:

Ngày tính từ 6 giờ tới trước 18 giờ, tối từ 18 giờ tới trước 22 giờ, đêm từ 22 giờ tới trước 6 giờ.

Quy chuẩn gọi là chung tòa nhà khi mái, cột hoặc tường liền khối với nhau. Mức ngưỡng chung tòa nhà chỉ áp cho một số ngành, và nhà hàng có tên trong danh sách, cùng với quán bar, siêu thị, karaoke. Nhà hàng trong trung tâm thương mại, nhà hàng ở khối đế chung cư, tức mấy tầng dưới cùng của tòa chung cư, đều là chung tòa nhà. Lấy nhà hàng ở khối đế chung cư: nhà bên là các căn hộ ngay phía trên, nên ngưỡng ban ngày là 50dBA, thấp hơn 5dBA so với một nhà hàng đứng riêng cạnh khu nhà ở.

5dBA nghe thì nhỏ. Nhưng muốn hạ được 5dBA đo ở nhà bên thì vách, trần, sàn giáp nhà bên phải cách âm tốt hơn hẳn, cửa phải kín, chỗ ống đi xuyên tường phải bịt kỹ. Phần cách âm phải chốt từ bản thiết kế; để tới lúc nghiệm thu mới tính thì đã muộn.

Nhà hàng có thiết bị thuộc danh mục, hay không chắc có hay không, thì nhờ đơn vị tư vấn môi trường xác định đúng nhóm và đo; việc đo và tính là việc của họ. Nhà hàng đã vận hành từ trước 14/11/2025 được theo bản quy chuẩn cũ tới hết ngày 31/12/2026. Khói và mùi bay sang nhà bên thì tôi viết riêng ở bài nhà hàng nướng để khói sang hàng xóm.

Nhà hàng đã mở rồi thì giảm ồn bằng cách nào?

Thêm đồ mềm: rèm dày, thảm ở lối đi, ghế băng bọc đệm, tấm nỉ hay tấm vải treo trên tường và dưới trần. Đồ mềm hút ít hơn một cái trần tiêu âm, nhưng hạ được phần tiếng dội và lắp được ngoài giờ bán hàng.

Còn đổi trần, đổi vách thì khác. Sửa lúc nhà hàng đã bán hàng thì muốn làm cho đàng hoàng là phải đóng cửa, mà đóng cửa ngày nào là mất doanh thu ngày ấy.

Có những chỗ ồn chỉ nghe ra khi công trình đã xong. Ở Long Wang 409 Minh Khai, Hà Nội, danh sách việc phải sửa sau bàn giao năm 2023 có một dòng ghi thẳng mục đích: xịt phủ gầm cầu thang tầng 1 cho đỡ ồn. Cũng chỗ gầm cầu thang, ở một cơ sở Bò Tơ Quán Mộc trên đường Võ Oanh, TP. Hồ Chí Minh, bên tôi giữ lại cầu thang cũ và ghi sẵn trong hồ sơ thi công năm 2023 một dòng: sơn chống ồn đáy thang. Gầm cầu thang, mặt dưới sàn lửng là chỗ dễ bị quên khi tính tiếng ồn, nên đáng hỏi riêng lúc chốt bản vẽ.

Chốt trần, vách, sàn với bên thiết kế thì hỏi những gì?

Sáu câu dưới đây nên hỏi bên thiết kế lúc còn đang bàn phương án, trước khi trần đóng. Hỏi đủ sáu câu là chốt được hai thứ: ngưỡng ồn nhà hàng phải giữ với nhà bên, và mặt nào trong phòng ăn làm việc hút tiếng.

1. Nhà bên cạnh mặt bằng là nhà ở, trường học, văn phòng hay cửa hàng, và mặt bằng có chung mái, cột, tường với ai không? Câu này đặt ra ngưỡng tiếng ồn, nên thuộc về buổi xem mặt bằng.
2. Nhà hàng có thiết bị nào thuộc danh mục thiết bị phát ồn của quy chuẩn không, như quạt hút từ 7,5kW trở lên? Có, hay không chắc, thì nhờ đơn vị tư vấn môi trường xem nhà hàng thuộc nhóm nào.
3. Trong phòng ăn, mặt nào đang làm việc hút tiếng: trần, vách, hay chỉ trông vào rèm và ghế?
4. Phòng ăn này dự tính thời gian vang bao lâu?
5. Khu nào cần yên hơn: bàn 2 người ngồi lâu, phòng riêng tiếp khách, hay khu bàn tròn làm tiệc? Mỗi khu một cách xử lý bề mặt.
6. Tấm ốp tiêu âm đang chọn có đạt yêu cầu phòng cháy không? Ở chỗ đông người, vật liệu ốp trang trí, kể cả tấm tiêu âm, còn phải đạt yêu cầu về phòng cháy; chỗ này anh chị hỏi thẳng đơn vị thiết kế. Mút xốp dán tường của phòng hát thì đừng mang vào phòng ăn.

Cách bên tôi chia một mặt bằng thành từng khu rồi chốt vật liệu cho từng khu, tôi kể ở trang nội thất nhà hàng.

Trước buổi chốt vật liệu, anh chị mở bản vẽ trần và bảng vật liệu ra, đánh dấu từng mặt trong phòng ăn là mặt cứng hay mặt hút tiếng. Đếm mà thấy mặt hút tiếng chỉ có rèm và ghế thì hỏi bên thiết kế thêm ở trần hay ở vách, trước khi trần đóng.